پندنامه سعدی – ۳

«یکی از حکما، شنیدم که می گفت: هر کسی به جهل خویش اقرار نکند، مگر آن کسی که چون دیگری در سخن باشد همچنان تمام نا گفته، سخن آغاز کند.»

سخن را سر است ای خردمند و بن       میاور سخن در میان سخن
خداوند تدبیر و فرهنگ و هوش        نگوید سخن، تا نبیند خموش

(گلستان شیخ سعدی، باب چهارم، در فواید خاموشی، حکایت هفتم)

پندنامه سعدی – ۲

اگر چه پیش خردمند خامشی ادبست

….. به وقت مصلحت آن به که در سخن کوشی

دو چیز طیره* عقلست دم فروبستن

….. به وقت گفتن و، گفتن به وقت خاموشی

گلستان، صفحه۳۵

* طیره =  سبکی، خفّت

خردنامه سعدی – ۱

« از دشمنان برند شکایت به دوستان
چون دوست دشمنست شکایت کجا بریم؟ »

بگذار تا مقابل روی تو بگذریم دزدیده در شمایل خوب تو بنگریم
شوقست در جدایی و جورست در نظر هم جور به که طاقت شوقت نیاوریم
روی ار به روی ما نکنی حکم از آن توست بازآ که روی در قدمانت بگستریم
ما را سریست با تو که گر خلق روزگار دشمن شوند و سر برود هم بر آن سریم
گفتی ز خاک بیشترند اهل عشق من از خاک بیشتر نه که از خاک کمتریم
ما با توایم و با تو نه‌ایم اینت بلعجب در حلقه‌ایم با تو و چون حلقه بر دریم
نه بوی مهر می‌شنویم از تو ای عجب نه روی آن که مهر دگر کس بپروریم
از دشمنان برند شکایت به دوستان چون دوست دشمنست شکایت کجا بریم
ما خود نمی‌رویم دوان در قفای کس آن می‌برد که ما به کمند وی اندریم
سعدی تو کیستی که در این حلقه کمند چندان فتاده‌اند که ما صید لاغریم

پندنامه سعدی – ۱

« مزن تا توانی به گفتار دم
نکو گوی، گر دیر گویی چه غم »

«بیندیش و آنگه برآور نفس
و زان پیش بس کن که گویند بس»

گلستان، صفحه۳۸

«عشق در غزل سعدی»

حمید جعفری / رادیو کوچه

روز پنج‌شنبه دوم اردیبهشت ماه،  همایش یک‌روزه «سعدی در غزل» با حضور جمعی از پژوهش‌گران در محل شهر کتاب مرکزی تهران برگزار شد. در این همایش که به مناسبت روز بزرگ‌داشت سعدی در شهر کتاب برگزار می‌شد چهره‌هایی چون دکتر «رضا داوری اردکانی»، دکتر ‌«نصراله پورجوادی»، دکتر «مریم حسینی»، دکتر «امیرعلی نجومیان»، دکتر «سعید حمیدیان»، دکتر «سعید سعید‌پور»، دکتر «مهدی محبتی»، دکتر «محمود فتوحی»، «کورش کمالی سروستانی»، «مهدی فیروزان»، «صفر عبداله»، دکتر «ضیا موحد»، دکتر «اصغر دادبه» و دکتر «ابراهیم خدایار» حضور داشتند. در سعدی نامه‌ی این هفته گزیده‌ای از سخنان دکتر امیرعلی نجومیان را خواهید شنید. این سخن‌رانی «واسازی عشق در غزل سعدی» نام داشت.

هم‌چنین یکی از زیباترین حکایات گلستان سعدی که در باب هفتم آن که «در تاثیر تربیت»  نام دارد را نیز در این‌جا خواهید شنید.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

دانلود فایل صوتی

«ترسیم هندسی غزلیات سعدی به‌سان مثلث»

حمید جعفری / رادیو کوچه

اگر بخواهیم غزلیات سعدی را ترسیم هندسی کنیم، به باور من، مثلثی را باید در نظر بگیریم که سه ضلع دارد. هر یک از اضلاع این مثلث گویای یک شاخص و عنصر اصلی در غزلیات سعدی است. تلفیق این عناصر، غزل روان و دل‌نشین سعدی را می‌آفریند. یک عنصر یا ضلع آن اندیشه و فکر سعدی است که از آن می‌توان به نبوغ اندیشگی یا فکری سعدی یاد کرد. عنصر دیگر نبوغ شاعری و شگردهای هنری اوست. ضلع یا زاویه سوم نیز نبوغ زبانی است. ما چندان به این بخش از هنر سعدی نپرداخته‌ایم و بسیاری از واژه‌ها و اصطلاحات زبان او را نمی‌شناسیم.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

دانلود فایل صوتی

آن‌چه بازگو شد بخشی از سخنان دکتر فرح نیازکار استاد دانشگاه و سعدی‌پژوه بود که در بیستمین درس گفتار سعدی که به «زبان سعدی در غزل» اختصاص داشت، در شهرکتاب مرکزی برگزار شد. پایان‌نامه دکتری وی «زبان سعدی در غزل» نام دارد و در آستانه نشر توسط انتشارات «هرمس» است.

دکتر نیازکار در ادامه این‌گونه بیان می‌کند که:« شعر فارسی در خراسان بزرگ زاده شد و در قالب حماسی رو به تکامل گذاشت. اما علاوه‌بر این قالب، دو ویژگی دیگر داشت که آن را رو به تکامل بیشتر برد. از آن دو ویژگی یکی را می‌توان شاخه‌ی «عارفانه» دانست و دیگری را شاخه‌ی «عاشقانه». این شعر، با چنین ویژگی‌هایی، در قرن هفتم و در شیراز به سعدی می‌رسد و او آن را به اوج می‌رساند. از این رو شاید، با اندکی تسامح، بتوان تاریخ ادبیات فارسی را به دوره‌ی پیش از سعدی و پس از سعدی تقسیم‌بندی کرد. تنها ستاره‌ای هم که پس از او توانست بدرخشد، «حافظ» بود.

حافظ نیز تکیه بر داشته‌های سعدی داشت و از این راه بود که نام بلندی یافت. اگر چه زبانی که شاعران و نویسندگان خراسان استفاده می‌کردند، زبانی فاخر بود، اما به دلیل نقطه ضعف‌هایش، نمی‌توانست به زبان معیار تبدیل شود. این سعدی بود که با تکیه بر واقعیات اجتماعی و سنت‌های فرهنگی و هم‌چنین تجربیات شخصی و خلاقیت هنری، توانست به گونه‌ای هوش‌مندانه این زبان را بدل به زبان معیار کند. در بخش نثر، «گلستان» اوج چنین زبانی است و در بخش شعر، غزلیات اوج دیگری است. اما ظرافت‌های کار سعدی هنگامی مشخص می‌شود که ما سیر غزل را از آغاز، یعنی اواخر قرن سوم و اوایل قرن چهارم، بررسی کنیم و تغییراتی را که سعدی در آن می‌دهد، مورد توجه قرار دهیم.

موسیقی‌ای که در این برنامه می‌شنوید اثری بود به نام نقش خیال به آهنگ‌سازی «علی قمصری» و خوانندگی «همایون شجریان» که در مهرماه سال ۱۳۸۴ منتشر شد. نکته‌ی بارز این موسیقی استفاده ی گسترده از سازهای موسیقی کلاسیک و راک مانند گیتار، ویولون و حتا کنترباس است که در زمان انتشار آن نقد‌های مثبت و منفی فراوانی بر همایون شجریان برای استفاده از این سازها در موسیقی سنتی وارد آمد. این اثر در دست‌گاه «نوا» که یکی از سخت‌ترین دست‌گاه‌های موسیقی سنتی ایران است تنظیم شده و حتمن متعجب خواهید شد اگر بدانید که علی قمصری، این قطعات را در سن ۲۲ سالگی آهنگ‌سازی کرده است. نوازندگان این آلبوم عبارتند از:

مصباح قمصری، کلارینت، دودوک

نیما رحمتی، کمانچه

نوید جابری، تنبور

حامد زند کریم‌خانی، تنبک

گلناز خاضعی، دف، دهل

عرفان شهرآبادی، نی

بهزاد احمدی، طبلا

امیر حسین طریقت کوزه، تنبک تصنیف  «توبه شکن»

هیرش نقش‌بندی، کاسوره

علی قمصری، تار، بم تار، عود، سه تار، گیتار

مازیار ظهیرالدینی، ویلن

علی جعفری، ویلن

پیام طونی، ویلن، آلتو، سولیست تصنیف”دوای دل”

امیر پورخلجی، ویلن، آلتو، ویلنسل، سولیست”مقدمه نوا”

علی‌رضا خورشیدفر، کنتر باس

«سعدیا، چون تو کجا نادره گفتاری هست»

این، دومین برنامه از سری برنامه‌های «سعدی‌نامه» رادیو کوچه است که فایل صوتی آن را در همین صفحه می‌توانید بشنوید.

شعر فارسی علاوه بر قالب‌های زیبایی چون غزل، مثنوی و قصیده قالب‌های متنوع دیگری نیز دارد که مسمط، یکی از آن‌هاست که پنج مصرعی آن «مسمط مخمس» و شش مصرعی آن «مسمط مسدس» نام دارد.

فایل صوتی را از اینجا بشنوید

دانلود فایل صوتی

غزلی که در ابتدای برنامه می‌شنوید با مطلع «مشنو ای دوست که غیر از تو مرا یاری هست»، یکی از عاشقانه‌ترین و زیباترین غزلیات سعدی است که برای معشوقی حقیقی و زمینی سروده شده است. ملک الشعرا بهار، این غزل را به صورت مسمط مسدس تضمین کرده است که به زیبایی جای معشوق را عوض می‌کند و همین غزل سعدی را در وصف خود او و برای جایگاه به کار می‌برد. این شعر زیبا را خواهید شنید و علاوه بر آن یکی از شیرین‌ترین حکایات گلستان سعدی که حکایت پیرمردی است که به عقد دختری جوان در می‌آید و دختر را هیچ روی سازگاری با پیر نیست.

این حکایت زیبا  از باب پنجم گلستان، در عشق و جوانی انتخاب شده است.

موسیقی‌ای که در این برنامه می‌شنوید از گروه «هم‌نوازان شیدا» است که کنسرتی بود در اردیبهشت ماه سال ۱۳۸۷٫ این قطعات بعدن در آلبومی زیر عنوان «وطنم ایران» منتشر شد. آهنگ‌سازی و تک‌نوازی تار این اثر از «محمدرضا لطفی» است و خواننده‌ی آن «محمد معتمدی». این اثر در دست‌گاه دشتی تنظیم شده و نوازندگان آن عبارتند از:

تار: محمدرضا لطفی، حمید خبازی، پویان بیگ لر، مازیار شاهی

تار ابریشم: فرخ مظهری

سه تار: حمید سکوتی

کمانچه:روزبه اسدیان، آرش کامور، حمیدرضا خلعتبری

نی: فرهاد زالی، هوشمند عبادی

سنتور:آریا محافظ

تنبک:احمد مستنبط

دف: شهریار فامیل نظری

عود : هادی آذرپیرا

دایره: عیسی شکری

پپیروز باشید

«در فضیلت قناعت»

قرن ششم و هفتم هجری ، دوره‌ی عجیبی برای سرزمین پهناور ایران است. از لحاظ تاریخی، خاک ایران در سیطره‌ی اسبان مغول و تاتار به یغما می‌رود. در شرایطی که شهرهایی چون نیشابور، ویران می‌شود و به فرمان مغولان بر ویرانه‌های آن آب انداخته می‌شود تا حتا اثری از جانوران هم به جای نماند، بزرگان ادبیات پارسی یک به یک شاه‌کارهای خود را ارایه می‌کنند. ادامه خواندن «در فضیلت قناعت»

امام خمینی در وصف سعدی شیرازی می گوید :

شاعر اگر سعدی شیرازی است  –   بافته های من و تو بازی است